NBC 205:2024 र १४”×१४” कोलम को नयाँ नियम।

बिहानको १० बजे। साइटमा ढलानको तयारी चलिरहेको थियो। ठेकेदार काका हातमा चुरोट, छेउमा पुरानो प्लास्टिकको कुर्सीमा बस्नुभएको थियो। इन्जिनियर बाबु नयाँ NBC 205:2024 र ल्यापटप बोकेर आउनुभयो।

बाबु: “काका! हेर्नुस् न यो ड्रइङ। नगरपालिकाले र कन्सल्टेन्ट इन्जिनियरले सबै कोलम १४”×१४” (३५०mm × ३५०mm) बनाउनुपर्छ भनेका छन्। पहिले त ९”×१२” वा १२”×१२” नै चल्थ्यो नि! अब यो साइज बढाएर के फाइदा? क्लाइन्टको पैसा मात्र बढी खर्च हुन्छ, काम पनि ढिलो हुन्छ।”

काका: (ठूलो हाँसो हाँस्दै) “ए बाबु! कलेजको गोल्ड मेडलले यो गिट्टी कुट्दैन नि! बस त, चिया खाऊ। म तिमीलाई २६ वर्षको साइटको कथा सुनाउँछु। २०७२ को भूकम्पमा मेरो गाउँमा एउटा घर ९”कोलमको थियो – गल्र्याम्म ढल्यो। अर्को घर इन्जिनियरले भने बमोजिम अलि मोटो कोलम हालेर बनेको थियो – आज पनि ठिङ्ग उभिरहेको छ। आज NBC 205:2024 ले १४”×१४” लाई जुन अनिवार्य बनाएको छ नि, यो केवल साइज बढाउने कुरा होइन बाबु, यो तिम्रो परिवारको ज्यान बचाउने ‘सुरक्षा कवच’ हो।”

जुहारी

बाबु: “काका, सैद्धान्तिक रूपमा त ४०mm क्लियर कभर राख्नुपर्छ भन्ने छ। १२” (३०५mm) कोलममा पनि बार राखिन्थ्यो त! हिसाब गर्दा त पुग्थ्यो नि।”

काका: (गम्भीर हुँदै) “बाबु, किताबमा हिसाब गर्दा र साइटमा मिस्त्रीले डण्डी बाँध्दा धेरै फरक हुन्छ। १२” को सानो कोलममा ८ वटा मोटो डण्डी (१६mm का) खाँदेर राख्दा, त्यहाँ कंक्रीट छिर्ने ठाउँ नै हुँदैन। भाइब्रेटर लाउँदा पनि भित्र ‘हनी-कम्ब’ (प्वाल) बस्छ। बाहिरबाट प्लास्टरले टाले पनि भित्र कोलम खोक्रो हुन्छ। भूकम्प आउँदा त्यही खोक्रो ठाउँबाट कोलम ‘बकल’ हुन्छ र घर ढल्छ।”

बाबु: (नोटबुक खोलेर) “हो काका, तपाईंले एकदमै व्यावहारिक कुरा गर्नुभयो। NBC 105:2020 (Seismic Code) अनुसार अब नेपालका धेरै ठाउँलाई उच्च जोखिम क्षेत्र मानिएको छ। नयाँ NBC 205:2024 को ‘Ready-to-Use’ गाइडलाइनले ३५०mm x ३५०mm लाई न्यूनतम बनाएको मुख्य कारण नै Confinement र Ductility हो। यदि हामीले ८ वटा मुख्य बार र बाक्लो स्टिरप (Ring) हाल्ने हो भने १४” भन्दा सानो कोलममा ‘Congestion’ हुन्छ र कंक्रीटले डण्डीलाई राम्रोसँग समात्न (Bond) सक्दैन।”

किन १४ इन्च नै त?

काकाले चियाको सुरुप्प पार्दै भन्नुभयो, “बाबु, कुरा बुझ। पहिलेको नियम (NBC 205:1994) मा ३००mm (१२”) चल्थ्यो किनकि त्यतिबेला भूकम्पको जोखिमको नक्सा अर्कै थियो। तर अहिले काठमाडौं जस्ता सहरमा Seismic Hazard (Z=0.35) धेरै छ। अब ४ वटा डण्डीले घर थाम्दैन, कम्तिमा ८ वटा चाहिन्छ। १४ इन्च भयो भने मात्र ४०mm को कभर दुवैतिर छोडेर पनि भित्र डण्डीहरूबीच पर्याप्त ठाउँ रहन्छ, जसले गर्दा भूकम्पको धक्का कोलमले सजिलै झेल्न सक्छ।”

Technical Breakdown: NBC 205:2024 का प्रमुख नियमहरू

इन्जिनियर बाबुले आफ्नो ट्याबमा कोडको सारांश देखाउनुभयो:

1. न्यूनतम साइज: ३५०mm × ३५०mm (१४”×१४”) अनिवार्य।
2. क्लियर कभर: ४०mm (स्टिरपको बाहिरबाट)। यसले डण्डीलाई खिया लाग्नबाट बचाउँछ।
3. मुख्य बार (Main Bars): न्यूनतम ८ वटा बार। प्रायः ८ वटा १६mm का वा ४ वटा १६mm र ४ वटा १२mm का बारको कम्बिनेशन।
4. स्टिरप (Ring): ८mm को व्यास भएको डण्डी, जसको हुक १३५ डिग्री मा मोडिएको हुनुपर्छ (भूकम्प प्रतिरोधी बनाउन यो सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ)।
5. Confinement Zone: कोलम र बीम जोडिने ठाउँमा रिंगको दुरी एकदमै नजिक (प्रायः ७५mm देखि १००mm) हुनुपर्छ।

Cost Comparison: सुरक्षा कि पैसा?

धेरै घरधनीलाई लाग्न सक्छ – “१४ इन्च बनाउँदा त धेरै खर्च हुन्छ!” आउनुहोस्, वास्तविकता हेरौँ:

विशेषता	१२”×१२” कोलम (पुरानो)	१४”×१४” कोलम (नयाँ NBC)	फरक
कंक्रीट आयतन	Base	३६% बढी	थोरै बढी कंक्रीट
सुरक्षा स्तर	मध्यम/कम (पुरानो कोड)	उच्च (Modern Standard)	ठूलो अन्तर
अतिरिक्त लागत	०	१५,००० – २५,००० (३ तले घरमा)	नगण्य (कुल लागतको < १%)
नगरपालिका पास	जोखिमपूर्ण/रिजेक्ट हुन सक्छ	अनिवार्य र सजिलो	कानुनी सहजता

काकाको सुझाव: “बाबु, एउटा आईफोन किन्न २ लाख खर्च गर्ने मान्छेले, आफ्नो सारा जीवनको कमाई लगाएर बनाउने घरमा २० हजार बचाउन खोज्नु मूर्खता हो। घर एक पटक बन्छ, ज्यान एक पटक पाइन्छ।”

The Tool Solution (Nirman Sutra)

बाबु: काका, अब हामीले अन्दाजमा हिसाब गर्नै पर्दैन। मैले tools.nirmansutra.com मा यो नयाँ नियम अनुसारको ‘Column Calculator‘ अपडेट गरिसकेको छु। त्यहाँ ३५०mm डिफोल्ट राखेर कति सिमेन्ट, बालुवा, गिट्टी र डण्डी लाग्छ, १ मिनेटमै थाहा हुन्छ।

काका: “वाह! अब त मिस्त्री भाइहरूलाई पनि भन्न सजिलो भयो ‘बाबुको टुल हेर अनि डण्डी काट!’ गल्ती हुने चान्स नै छैन।”

FAQs

तपाईंको घरको कोलम कत्रो छ? ९”, १२” कि नयाँ नियम अनुसारको १४”? कमेन्टमा लेख्नुहोस्!

• यदि तपाईंले यो सिरिजको पहिलो भाग छुटाउनुभएको छ भने, पुरानो लेख पढ्न इन्जिनियर बाबु र ठेकेदार काका Episode 1: ३१२५ mm को त्यो खतरनाक फसाद!
• परामर्शका लागि: इन्जिनियर बाबु र ठेकेदार काकाको टिमसँग पूर्ण BOQ र स्ट्रक्चरल डिजाइनका लागि सम्पर्क गर्नुहोस्। pro.nirmansutra.com